دیفتری علائم، علل، تشخیص و درمان

بیماری دیفتری نوعی عفونت باکتریایی خطرناک می باشد که معمولا بر غشاهای مخاطی بینی و گلو تاثیر می گذارد. دیفتری معمولا سبب بروز گلو درد، تب، تورم غدد و ضعف در افراد می گردد. مهم ترین مشخصه بیماری انسداد گلو می باشد که سبب دشواری در تنفس می گردد. دیفتری در برخی کشورها بیماری بسیار نادری محسوب می گردد زیرا واکسیناسیون مناسبی علیه بیماری وجود دارد. امروزه داروهایی برای درمان دیفتری در دسترس می باشند. اما در مراحل پیشرفته بیماری می تواند به قلب، کلیه ها و سیستم عصبی آسیب برساند. حتی با وجود درمان نیز بیماری می تواند مرگ بار باشد. حدود 3 درصد افرادی که به دیفتری مبتلا می شوند جان خود را به دلیل ابتلا به این بیماری از دست می دهند. نرخ مرگ ناشی از دیفتری در کودکان زیر 15 سال بیشتر می باشد.


 علائم دیفتری

علائم دیفتری معمولا دو تا پنج روز بعد از آلوده شدن ایجاد می گردد. علائم عبارت است از:

  • غشایی غلیظ و خاکستری که گلو را می پوشاند
  • گلودرد
  • تورم غدد لنفاوی گردن
  • دشواری در تنفس و یا تنفس سریع
  • ترشحات بینی
  • تب و لرز

در برخی افراد عفونت سبب بروز بیماری خفیفی می گردد که علائم بالینی آشکاری را در پی ندارد. افراد آلوده ممکن است از بیماری خود آگاه نباشند و تنها ناقل بیماری دیفتری باشند. این افراد می توانند منجر به انتقال عفونت شوند بی آنکه خودشان متوجه باشند.

دیفتری پوستی نوعی از دیفتری می باشد که بر پوست تاثیر می گذارد و سبب بروز درد، قرمزی و تورم می گردد که ممکن است در اثر ابتلا به سایر عفونت های باکتریایی پوستی نیز این عوارض روی دهد. در دیفتری پوستی احتمال بروز زخم هایی با مخاط خاکستری رنگ وجود دارد. دیفتری پوستی اغلب در کشورهایی با آب و هوای استوایی شایع می باشند. بیماری دیفتری پوستی در بین افرادی با بهداشت نامناسب نیز شایع است.


 چه زمان باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر کودک شما در معرض فرد آلوده به دیفتری قرار گرفت حتما به پزشک خانوادگی خود مراجعه کنید. اگر از واکسینه بودن کودک خود علیه بیماری  اطمینان ندارید می توانید از پزشک خود کمک بخواهید.


 علت دیفتری

باکتری Corynebacterium diphtheriae  در ایجاد بیماری دخالت دارد. باکتری دیفتری معمولا در نزدیکی سطح غشاهای مخاطی گلو تکثیر می گردد. باکتری به سه روش منتشر می گردد:

  • ترشحات فرد آلوده: سرفه و عطسه فرد آلوده سبب انتشار آلودگی می شود و اگر فرد سالمی این ترشحات را استنشاق کند ممکن است آلوده گردد. باکتری دیفتری از این روش در مکان شلوغ به راحتی منتشر می شود.
  • وسایل شخصی آلوده: وسایل شخصی که در تماس با فرد آلوده قرار دارد مانند لیوان شسته نشده یا دستمال استفاده شده می تواند در انتقال باکتری نقش داشته باشد.
  • وسایل منزل: در برخی موارد نادر باکتری دیفتری در اثر وسایلی مانند اسباب بازی می تواند منتقل می گردد.

در اثر تماس با زخم های آلوده نیز امکان انتقال باکتری دیفتری وجود دارد. افرادی که به باکتری دیفتری آلوده شده اما درمان نمی شوند به مدت شش ماه می توانند افراد غیر ایمن را آلوده سازند و این صرف نظر از بروز علائم دیفتری می باشد.


 فاکتورهای خطر دیفتری

افرادی که در خطر تماس با باکتری دیفتری قرار دارند عبارتند از:

  • کودکان و افراد بالغی که واکسیناسیون مناسبی نداشته اند
  • افرادی که در مناطق شلوغ زندگی می کنند
  • سفر به مناطقی که بیماری در آن اپیدمی می باشد

در مناطقی که برنامه مناسبی برای دریافت واکسن دیفتری وجود دارد احتمال بروز بیماری بسیار نادر می باشد. اما احتمال بروز دیفتری در کشورهای در حال توسعه وجود دارد.


 عوارض دیفتری

بیماری دیفتری در صورت عدم درمان عوارض زیر را به دنبال خواهد داشت:

  • مشکلات تنفسی: باکتری دیفتری سمی را در بدن تولید می کند. این سم به بافت های اطراف محل عفونت (مخصوصا بینی و گلو) آسیب می رساند. در محل عفونت مخاط خاکستری نگ متشکل از سلول های مرده، باکتری و سایر مواد ایجاد می شود که تنفس را دشوار می سازد.
  • آسیب قلبی: توکسین دیفتری در خون منتشر می شود و به سایر ارگان های بدن مانند ماهیچه های قلبی آسیب می رساند و سبب ایجاد التهاب ماهیچه های قلبی می گردد (میوکاردیتیس). آسیب قلبی ناشی از میوکاردیتیس ممکن است خفیف باشد و تنها ناهنجاری هایی را در الکتروکاردیوگرام نشان دهد، اما در برخی موارد نیز ممکن است نارسایی احتقانی قلب و مرگ ناگهانی را همراه داشته باشد.
  • آسیب عصبی: توکسین حاصل از دیفتری سبب آسیب عصب می گردد. معمولا اعصاب گلو مورد هدف قرار می گیرند که نتیجه آن دشواری در بلعیدن می باشد. اعصاب بازوها و پاها نیز ممکن است ملتهب گردد که در آن صورت ضعف ماهیچه ای را به دنبال خواهد داشت. اگر توکسین ناشی از دیفتری به اعصابی آسیب بزند که در کنترل تنفس نقش دارد در آن صورت احتمال فلج شدن این اعصاب وجود خواهد داشت.

با درمان اغلب افراد مبتلا به دیفتری می توانند زنده بمانند اما در برخی موارد ریکاوری بیماری دیفتری فرایندی زمان بر خواهد بود.


 تشخیص دیفتری

 کودکانی که به گلو درد دچار بوده و غشایی خاکستری رنگ گلو و لوزه های آن ها را پوشانده باشد موارد مشکوکی از ابتلا به دیفتری هستند. رشد باکتری در کشت آزمایشگاهی حاصل از مخاط گلو تشخیص را تایید خواهد کرد. در مواردی که دیفتری پوستی روی داده باشد نمونه ای از زخم های آلوده برای بررسی باکتری به آزمایشگاه ارسال خواهد شد. اگر پزشک متخصص به وجود بیماری مشکوک شود در آن صورت پیش از دریافت نتایج درمان آغاز خواهد شد.


 آمادگی برای ملاقات با پزشک

اگر به علائم دیفتری دچار هستید و یا در تماس با فرد مبتلا به بیماری دیفتری قرار دارید فورا با پزشک خود تماس حاصل فرمایید. بسته به شدت علائم و سابقه واکسیناسیون ممکن است دریافت مراقبت های اورژانسی ضرورت داشته باشد. در ادامه اطلاعاتی وجود دارد که شما را برای ملاقات با پزشک آماده می سازد:

  • علائمی که تجربه می کنید و مدت زمان آن را یادداشت کنید. قبل از تنظیم قرار با پزشک از او بپرسید آیا نیاز به ایزوله سازی وجود دارد یا خیر.
  • در مورد منبع احتمالی عفونت دقت کنید.
  • سابقه ای از واکسیناسیون خود تهیه بفرمایید. در صورت امکان کپی از سوابق واکسیناسیون خود تهیه کنید.
  • سابقه پزشکی: لیستی از داروهای مصرفی، ویتامین ها و مکمل هایی که استفاده می کنید تهیه بفرمایید.
  • سوالات احتمالی که در ذهن دارید را لیست کنید.

برخی سوالات پایه ای که در مورد دیفتری می توانید با پزشک خود در میان گذارید عبارت است از:

  • آیا من به دیفتری مبتلا شده ام؟
  • علل احتمالی دیگری برای علائم من وجود دارد؟
  • چه تست هایی را باید انجام دهم؟
  • چه رویکردهای درمانی را توصیه می کنید؟
  • تاثیرات جانبی ناشی از مصرف داروهای ضد دیفتری چه خواهد بود؟
  • دوره کامل نقاهت بعد از ابتلا به دیفتری چقدر خواهد بود؟
  • چه زمان دوباره می توانم به فعالیت های روزمره بازگردم؟
  • عوارض بلند مدت ناشی از دیفتری چیست؟
  • آیا بیماری مسری است؟ چطور می توان احتمال انتقال دیفتری به دیگران را کاهش داد؟

به خاطر داشته باشید پزشک نیز سوالاتی را در مورد دیفتری از شما خواهد پرسید. برخی سوالات احتمالی پزشک در مورد بیماری عبارت است از:

  • چه زمانی برای نخستین بار علائم شما آغاز گردید؟
  • آیا در تنفس کردن با دشواری رو به رو هستید؟ آیا در بلعیدن مشکل دارید؟
  • آیا تب داشته اید؟
  • آیا اخیرا در تماس با فرد آلوده به دیفتری بوده اید؟
  • آیا کسی از نزدیکان شما چنین علائمی را داشته است؟
  • آیا اخیرا به خارج سفر داشته اید؟
  • آیا قبل از مسافرت واکسن های لازم را دریافت کرده بودید؟

 درمان دیفتری

دیفتری بیماری جدی می باشد که بهتر است درمان آن هر چه سریع تر آغاز گردد. داروهایی که در درمان دیفتری استفاده می شود عبارت است از:

  • آنتی توکسین: اگر پزشک به وجود بیماری مشکوک شود در آن صورت فرد آلوده به دیفتری باید آنتی توکسین دریافت کند. آنتی توکسین به صورت وریدی یا عضلانی تزریق می گردد و هدف آن خنثی کردن توکسین یا سم حاصل از دیفتری می باشد. قبل از دریافت آنتی توکسین پزشک تست آلرژی پوستی را انجام خواهد داد تا اطمینان حاصل کند فرد به ماده آنتی توکسین حساسیتی ندارد. افرادی که نسبت به آنتی توکسین حساسیت دارند باید حساسیت زدایی شوند. به این ترتیب ابتدا دوز اندکی از آنتی توکسین استفاده می شود و سپس تدریجا افزایش دوز صورت می پذیرد.
  • آنتی بیوتیک ها: دیفتری با استفاده از آنتی بیوتیک هایی مانند پنی سیلین یا اریترومایسین قابل درمان می باشد. آنتی بیوتیک ها معمولا باکتری را از بین می برند و بدن را از عفونت پاکسازی می نماید.

کودکان و افراد بالغی که به دیفتری مبتلا می شوند اغلب برای درمان در بیمارستان بستری می گردند. ممکن است این افراد در بخش مراقبت های ویژه ایزوله شوند تا احتمال انتشار دیفتری به سایر بیماران کاهش یابد. در صورتی که غشای خاکستری رنگ ناشی از دیفتری سبب بروز دشواری در تنفس گردد در آن صورت ممکن است بخشی از این لایه ضخیم توسط پزشک برداشته شود.

استفاده از آنتی بیوتیک های نسخه ای در برخی موارد در پیشگیری از ابتلا به دیفتری موثر می باشد. در برخی موارد نیز برای پیشگیری از ابتلا به دیفتری نیاز به مصرف دوزی از واکسن دیفتری وجود خواهد داشت. افراد ناقل دیفتری با استفاده از آنتی بیوتیک درمان می شوند.

ریکاوری حاصل از بیماری دیفتری مدت ها به طول خواهد انجامید. در طول این دوران از داشتن فعالیت فیزیکی اجتناب کنید، مخصوصا اگر قلب نیز آسیب دیده باشد. این بیماری بسیار مسری می باشد بنابراین در این زمان باید از سایرین دور بمانید. افرادی که با بیماران مبتلا به دیفتری در ارتباطند باید به طور مرتب دست های خود را شستشو دهند تا از انتشار دیفتری جلوگیری شود. به دلیل درد و دشواری در تنفس ضروری است تا مدتی از غذاهای نرم و مایعات استفاده نمایید. پس از بهبودی باید دوره کاملی از واکسن دیفتری دریافت شود تا از عود بیماری جلوگیری گردد. صرف مبتلا شدن به بیماری شما را از ابتلای مجدد به این بیماری در امان نخواهد داشت. در صورتی که واکسن دیفتری استفاده نشود احتمال ابتلای مجدد وجود خواهد داشت.


 

پیشگیری از دیفتری

قبل از ایجاد آنتی بیوتیک ها بیماری دیفتری در کودکان بسیار شایع بود. امروزه نه تنها بیماری دیفتری قابل درمان می باشد بلکه با استفاده از واکسن امکان پیشگیری از بیماری دیفتری ممکن نیز می باشد. واکسن دیفتری معمولا با واکسن کزاز و سیاه سرفه ترکیب می شود. واکسیناسیون علیه کزاز، سیاه سرفه و دیفتری یکی از ایمنی سازی های مهمی است که امروزه در اغلب کشورها برای کودکان انجام می شود. این واکسن شامل پنج شات می باشد که معمولا روی بازو و در کودکان 2 ماهه، 4 ماهه، 6 ماهه، 15 تا 18 ماهه و 4 تا 6 ساله استفاده می شود. واکسن دیفتری در پیشگیری از بیماری بسیار موثر می باشد. اما احتمال بروز برخی عوارض جانبی وجود دارد. برخی کودکان به دنبال استفاده از واکسن دیفتری ممکن است عوارضی مانند تب خفیف، خواب آلودگی و حساسیت در محل تزریق را تجربه کنند. استفاده از این واکسن به ندرت سبب بروز عوارضی مانند شوک و تشنج می گردد.

منبع: وبسایت http://www.mayoclinic.org

درباره دُروانا

دُروانا محلی برای تحقیق و پژوهش (فرهنگ دهخدا)
وبسایت دروانا در تلاش است با گردآوری ژورنال های تخصصی پزشکی، مجلات پزشکی، مقالات و مطالب علمی، از معتبرترین منابع جهانی، بستری را برای تحقیق و مطالعه فراهم نماید.
از تمامی پزشکانی که دُروانا را برای رسیدن به این هدف همراهی می نمایند، کمال تشکر را داریم.
با دروانا همراه شوید.